#116 TEDMEM | Bir Bakışta Eğitim 2025’e İlk Bakış

I. KAVRAMSAL ÇERÇEVE

Önce kavramlar…

OECD (Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü): 1961 yılında kurulan, ekonomik işbirliği ve kalkınmayı teşvik etmeyi amaçlayan uluslararası bir örgüttür. OECD, üye ülkelerdeki ekonomik ve sosyal politikaları analiz eder, karşılaştırmalı veriler sunar ve iyi uygulamaları paylaşarak politika geliştirilmesine destek olur. Eğitim, istihdam, sağlık, çevre ve ekonomi gibi alanlarda rapor ve istatistikler yayımlayarak karar alıcılara rehberlik sağlar.

İstihdam: Bir kişinin ekonomik üretime katkıda bulunduğu, ücretli veya gelir getirici bir işte çalışıyor olması durumu.

Yükseköğretim: Lise veya dengi okul sonrası sunulan akademik veya mesleki eğitimdir. Üniversite, yüksekokul ve enstitülerde verilen lisans, yüksek lisans ve doktora düzeyindeki eğitimleri kapsar.

II. ARAŞTIRMACI KURUM

TED Eğitim ve Bilim Araştırmaları Merkezi (TEDMEM)

TEDMEM, TED Vakfı bünyesinde faaliyet gösteren bir araştırma merkezidir. Merkez, Türkiye’de eğitim politikalarını veriye dayalı ve kanıta dayalı şekilde geliştirmeyi, eğitimde fırsat eşitliğini ve kaliteyi artırmayı hedefler.

Araştırmalar ve raporlar hazırlayarak politika yapıcıları bilgilendirir ve eğitim paydaşlarını ortak akılla bir araya getirir. Kurumun önceliği, her çocuğun doğduğu koşullardan bağımsız olarak potansiyelini gerçekleştirebileceği bir eğitim sistemi oluşturulmasına katkı sağlamaktır.

III. METODOLOJİ

Rapor, OECD’nin “Bir Bakışta Eğitim 2025” raporundaki uluslararası veriler ile Türkiye’ye ilişkin göstergeleri karşılaştırmalı olarak analiz ediyor. Türkiye’deki eğitim sistemi ile ilgili okullaşma oranları, öğrenci başarıları, öğretmen profilleri ve yükseköğretim göstergeleri gibi sayısal veriler derlenmiş ve OECD ülkeleriyle kıyaslanmıştır.

IV. BULGULAR

Rapor bize ne söylüyor?

Türkiye’de yetişkinlerin yarısı lise diplomasına sahip değil.

• 25–34 yaş grubunda lise mezunu olmayanların oranı %41’den %28’e düştü. Aynı yaş grubunda üniversite mezunlarının oranı %35’ten %44’e yükseldi.
• 25–64 yaş grubundaki yetişkinlerin yarısı lise diplomasına sahip değil.
• Yükseköğretim mezunu oranı %26,9 ile OECD ortalaması olan %41,9’un oldukça gerisinde.
• Türkiye’de 18–24 yaş grubundaki gençlerin %31,3’ü ne eğitimde ne de istihdamda. Bu oran Türkiye’yi OECD ülkeleri arasında ilk sıraya taşıyor.
• Kadınların %41,6’sı ne istihdamda ne de eğitimde yer alırken, bu oran erkeklerde %22,1.

Üniversite mezunları lise mezunlarından daha fazla kazanıyor.

• Üniversite mezunlarının istihdam oranı %75,4, OECD ortalaması ise %87,1.
• Lise mezunlarının istihdam oranı %63.
• İşsizlik oranları lise mezunu olmayan, lise mezunu ve üniversite mezunları için neredeyse aynı. Lise mezunu olmayanların işsizlik oranı %11,2, lise mezunlarının %10,2, üniversite mezunlarının ise %10,6.
• Üniversite mezunları lise mezunlarından %48,9 daha fazla gelir elde ediyor.
• Doktora sahipleri yüksek lisans mezunlarından %46 daha fazla kazanıyor.
• Üniversite mezunu kadınlar, aynı eğitim seviyesindeki erkeklerden %19 daha az kazanıyor.

Türkiye okul öncesi eğitimde OECD’de son sırada.

• 3–5 yaş arasındaki çocukların okul/kreş katılım oranı 2013–2023 arasında %28’den %54’e yükseldi. Bu oran hâlâ OECD ortalaması olan %85’in oldukça altında.
• 3 yaşındaki çocukların katılım oranı %15 ile OECD ülkeleri arasında en düşük seviyede.
• 15–19 yaş grubunda eğitime katılım oranı %79, OECD ortalaması ise %84.
• Meslek lisesi öğrencilerinin eğitime katılım oranı 2013’te %45 seviyesindeydi, 2023’te %35’e geriledi.
• Üniversiteye başlayan öğrencilerin %42’si eğitimlerine en az bir yıl gecikmeli başlıyor.
• Lisans öğrencilerinin %64’ü eğitimini süresinde tamamlıyor.

Uluslararası öğrenciler.

• Dünya genelindeki uluslararası öğrencilerin %46’sı ABD, İngiltere, Kanada ve Avustralya’da.
• Türkiye, yükseköğretimde ilk yıl okul bırakma oranı %1 ile OECD ülkeleri arasında en düşük seviyede.
• Türkiye, uluslararası öğrencilerin %4,3’üne ev sahipliği yapıyor. Bu öğrencilerin %71’i Asya, %20’si Afrika, %8’i Avrupa kökenli.

Kamu bütçesinden eğitime ayrılan pay düşüyor.

• Türkiye, öğrenci başına yapılan harcamada OECD’nin en düşükleri arasında.

• Yükseköğretim öncesinde öğrenci başına harcama 4.032$. (OECD ortalaması 13.527 $)
• Yükseköğretimde öğrenci başına harcama 10.825$. (OECD ortalaması 21.444 $).
• Eğitim harcamalarının kamu bütçesindeki payı %12,9’dan %10,6’ya geriledi.

• Türkiye’de zorunlu eğitim süresi 8 yılda 6.251 saat olarak uygulanıyor. OECD ülkelerinde bu süre 9 yılda 7.604 saat.
• Türkiye’de ilkokulda derslerin %30’u dil-edebiyat, %17’si matematikten oluşuyor. OECD ülkelerinde ise bu oranlar daha düşük, sırasıyla %25 ve %16.
• Türkiye’de öğrenci-öğretmen oranı ilkokulda OECD ortalaması olan 18 ile eşit seviyede. Ortaokulda 13, lisede ise 12 öğrencilik oranlarla OECD’ye kıyasla daha avantajlı bir tablo ortaya çıkıyor.
• Sınıf mevcudu açısından devlet okulları ve özel okullar arasında belirgin bir fark bulunuyor. İlkokulda devlet okulları ortalama 22, özel okullar 11 öğrenciyle eğitim veriyor.
• Ortaokullarda fark belirginleşiyor. Devlet okullarında sınıflar 28 öğrenciye ulaşırken, özel okullarda 13 öğrencilik sınıflar mevcut. OECD’de ise devlet ve özel okullar arasındaki sınıf kapasiteleri daha dengeli seyrediyor.
• OECD ülkelerinde en kıdemli öğretmenler, yeni başlayanlara göre %57–62 daha fazla maaş alıyor. Türkiye’de bu fark %29 ile sınırlı kalıyor.
• OECD’de lise öğretmenleri, okul öncesi öğretmenlerinden %11–16 daha yüksek maaş alırken Türkiye’de öğretmenler arasında kademelere göre belirgin bir maaş farkı bulunmuyor.

V. BİZDEN KISA KISA

• Her gün içerik paylaşımına devam eden Instagram hesabımızı buraya tıklayarak takip edebilirsiniz.
• En büyük destekçimiz okuyucularımız. Aşağıdaki buton ile e-bültenimizi arkadaşlarınıza tavsiye edebilirsiniz.