#117 SoFİ | Tiyatro Sahnelerinin İletişim Alışkanlıkları

I. KAVRAMSAL ÇERÇEVE

• Dijital İletişim: Bilgi, duygu ve mesajların dijital teknolojiler aracılığıyla paylaşılması süreci. Bu iletişim türü, internet, sosyal medya, mobil uygulamalar, e-posta, video konferans, web siteleri ve diğer dijital platformlar üzerinden gerçekleşir.

II. ARAŞTIRMACI KURUM

Sosyal Fayda için İletişim Derneği (SoFİ)

SoFİ, etkili iletişimin toplumsal değişim yaratmadaki gücüne inanan bir sivil toplum kuruluşudur. 2024 yılında kurulan dernek, kültür, ekoloji, ifade özgürlüğü, engelli hakları, toplumsal cinsiyet ve ayrımcılıkla mücadele gibi alanlarda projeler yürütmeyi amaçlar. SoFİ, hak temelli iletişim yaklaşımını benimseyerek sivil toplumun iletişim kapasitesini artırmayı, medya araçlarını doğru ve etkili biçimde kullanmayı ve toplumda kapsayıcı, adil ve barışçıl bir diyalog ortamı oluşturmayı hedefler.

III. METODOLOJİ

Araştırma, İstanbul’daki bağımsız tiyatro sahnelerinin iletişim pratiklerini açık kaynak verileri ve saha görüşmeleriyle analiz ediyor. Sahnelerin dijital görünürlüğü, sosyal medya ve web sitesi kullanımı, dijital araçlar, medya ilişkileri, seyirci etkileşimi ve finansal kaynaklar gibi nicel veriler derlenmiş; yarı yapılandırılmış yüz yüze görüşmelerle sahnelerin organizasyon yapısı, iletişim süreçleri, karşılaştıkları zorluklar ve ihtiyaçları gibi nitel bilgiler tamamlanmıştır. Bu veriler, sahnelerin genel eğilimlerini ve işleyiş biçimlerini bütüncül bir şekilde ortaya koymak üzere değerlendirilmiştir.

IV. BULGULAR

Pasajdan sahneye.

• Bağımsız sahneler sadece tiyatro değil, çok işlevli kültürel mekânlara dönüşmüş durumda.
• En sık düzenlenen etkinlikler eğitim ve prova faaliyetleri. Tiyatro dışı etkinlikler arasında konser ve stand-up gösterileri öne çıkıyor.
• Birçok sahne apartman altı, depo veya pasaj gibi mekânlardan dönüştürüldüğü için sahne alanı genellikle sınırlı ve çok amaçlı kullanım için tasarlanmış.
• İstanbul’daki bağımsız sahnelerin %65’i tek kulise sahip, üç sahnede ise kulis bulunmuyor.
• Bağımsız tiyatro sahnelerinin %42,6’sı AVM, plaza veya pasaj gibi ticari alanlarda, %32,4’ü ise apartmanlarda faaliyet gösteriyor.
• Her dört sahneden üçü meskenler veya farklı işletmelerle iç içe bulunuyor.

• İstanbul’daki bağımsız sahneler büyük ölçüde kent merkezlerinde yoğunlaşıyor.
• Kadıköy ile Beyoğlu, kent genelindeki bağımsız sahnelerin yarısından fazlasına ev sahipliği yapıyor.

Sahneler artık yaz aylarında da açık kalıyor.

• 2023–2024 sezonunda bağımsız tiyatro sahnelerinin büyük çoğunluğu 8–10 ay arası temsil gerçekleştirdi.
• Sahnelerin %20’si temsilleri yılın 12 ayına yaydı; en kısa süre açık kalan sahne ise yalnızca 6 ay faaliyet gösterdi.
• 2025 yazında (Haziran–Eylül) izleyici sayısı düşük olsa da, önceki yıllara kıyasla daha fazla sahne açık kaldı. Düzenlenen kampanyalar ve ekonomik hayatta kalma ihtiyacı sahnelerin yaz aylarında da faaliyet göstermesini kalıcı hâle getiriyor.

Seyirci sayıları çoğu sahnede düşük kaldı.

• 2023–2024 sezonunda 52 bağımsız sahnede yıllık ortalama seyirci sayısı 10.078 oldu.
• Sahnelerin yalnızca %21’i yılda 10 bin seyircinin üzerine çıkabildi; %57’sinin yıllık seyirci sayısı 5.000’in altında kaldı.
• Sahnelerin %40’ı 2.500 seyircinin altında kaldı, her üç sahneden biri ise sezon boyunca 1.000 seyirciye dahi ulaşamadı.
• Sahnelerin %75’i sezon boyunca 25’ten az ekibe sahnesini açtı; %38,5’i ise 10’dan az ekibe ev sahipliği yaptı.

Kurumsal kadro yetersizliği.

• Bağımsız tiyatro sahnelerinin %73,5’i kurumsal kadrodan yoksun.
• Sahnelerin %45,6’sında hiç tam zamanlı çalışan yok, %27,9’unda yalnızca bir kişi görev yapıyor.
• 11’den fazla çalışanı olan sadece bir sahne bulunuyor. 4–10 kişilik kadroya sahip sahnelerin oranı ise %5,8.
• Yönetim, teknik ekip, iletişim, prodüksiyon ve temsile ilişkin işler çoğunlukla freelance veya gönüllülük esasına dayanıyor.

Medya takibi olmayan sahneler kitlelerden uzak kalıyor.

• 52 sahnenin %61,5’i kendilerini düzenli takip eden en az bir gazeteci veya yayın mecrası olduğunu belirtirken %38,5’i düzenli medya ilişkisine sahip değil.
• Düzenli medya takibinden yoksun olmak, sahnelerin yeni ve daha geniş kitlelere ulaşma potansiyelini önemli ölçüde kısıtlıyor.

Platformlar satışta güçlü, görünürlükte zayıf.

• Kapsamdaki tiyatroların %57,4’ü Biletinial platformunu kullanıyor. Tiyatrolar platformu %44,1 ile ikinci sırada yer alırken en eski dijital bilet platformu Biletix ise sahnelerin %20,6’sı tarafından tercih ediliyor.
• Sahnelerin %42,6’sı birden fazla bilet platformunu aynı anda kullanarak farklı seyirci kitlelerine ulaşmayı ve tek bir aracıya bağımlılığı azaltmayı amaçlıyor.
• Bağımsız tiyatrolar, çalıştıkları bilet satış platformlarının bilet temin etme işlevinden büyük ölçüde memnun (%68,7).
• Tiyatroların yarısından fazlası (%54,3) bilet satış platformların tanıtım desteğini yetersiz buluyor.

İletişime ayrılan bütçe.

• Sahnelerin %28,5’i yıllık 50.000–99.999 TL arasında iletişim bütçesine sahip.
• %20,4’ü ise 50.000 TL’nin altında bir bütçeyle faaliyetlerini sürdürüyor.
• Katılımcıların %84,3’ü mevcut iletişim ve tanıtım bütçelerinin ihtiyaçlarını karşılamadığını belirtiyor; yalnızca %15,7’si bütçesini yeterli buluyor.

Dijital reklamlar beklenen etkiyi yaratamıyor.

• Bağımsız sahnelerin sosyal medya stratejisi neredeyse tamamen Instagram üzerine kurulu.
• Instagram takipçi sayıları 167 kişiden 165.000 kişiye kadar değişiyor; bu durum dijital kutuplaşmayı gösteriyor.
• Araştırmaya katılan sahnelerin yalnızca %34,3’ü X platformunu kullanıyor. Platformdaki memnuniyet oranı %30,4 ile oldukça düşük.
• Sahnelerin %88,2’si dijital reklam veriyor.
• Reklamların tamamı Instagram üzerinden verilirken Facebook ve Google yaklaşık %10 oranında tercih ediliyor.
• Reklam veren sahnelerin yarısından fazlası dijital reklamlardan beklenen etkiyi alamadığını belirtiyor.
• YouTube kullanımı sınırlı: yalnızca %22,1’i aktif kullanıyor. Medyan takipçi sayısı 924, medyan abone sayısı 450. Çoğu sahne YouTube’u pasif bir dijital arşiv mecrası olarak kullanıyor.

İçerik üretimi çoğunlukla dahili kaynaklarla sağlanıyor.

• Sahnelerin %93,8’i sosyal medya gönderilerini, %86,2’si afişlerini kendisi üretiyor.
• Video içerik üretimi %87,7 oranında yaygın.
• Podcast üretimi ise %13,8 oranında sınırlı kalıyor .
• Sahnelerin %91,2’si afiş bastırmaya devam ediyor. Ancak artık geniş ölçekli baskılar yerine sınırlı sayıda dijital baskı tercih ediliyor.
• Sahnelerin yalnızca %32,4’ü içerik üretimi için dışarıdan hizmet alıyor. Bu hizmetler ise genellikle sürekli değil, proje bazlı olarak alınıyor.

V. BİZDEN KISA KISA

• Her gün içerik paylaşımına devam eden Instagram hesabımızı buraya tıklayarak takip edebilirsiniz.