#109 İLKE Vakfı | Finansal, Toplumsal ve Fıkhi Boyutlarıyla Boykot

I. KAVRAMSAL ÇERÇEVE

Photo by Austin Crick on Unsplash

• Boykot: Bir kişi, grup, şirket veya ülkeye karşı ekonomik, sosyal veya politik baskı uygulamak amacıyla ürünlerini satın almama, hizmetlerini kullanmama veya onlarla iş yapmama eylemi.
• Aksiyoloji: Bireysel ve toplumsal değerlerin nasıl oluştuğunu, değiştiğini ve nasıl bir işlev gördüğünü anlamaya çalışan felsefenin bir dalı.

II. ARAŞTIRMACI KURUM

İLKE Vakfı Kurumsal Kimlik

İLKE Vakfı

Bilgi, politika ve strateji üretmeyi, karar alıcılara yol gösterecek araştırmalar yapmayı amaçlayan İLKE Vakfı bünyesinde farklı dernekler ve araştırma merkezleri bulunuyor.

Bunlardan bazıları; İlmi Etüdler Derneği (İLEM), İslam İktisadı Araştırma Merkezi (İKAM), Sivil Toplum Akademisi (STA).

Hazırladıkları çeşitli yayınlara buradan ulaşabilirsiniz.

III. METODOLOJİ

Dr. Yunus Emre Aydınbaş editörlüğünde hazırlanan rapor 7 makaleden oluşuyor:

1. Aksa Tufanı Operasyonu, İsrail İşgali ve Boykot (Abdulgani Bozkurt)
2. İslam Tarihinde Ekonomik Harp ve Boykot (Faruk Bal)
3. Haklar ve Sorumluluklar Çerçevesinde Boykota Fıkhi Bakış (Yusuf Erdem Gezgin)
4. İsrail İşgaline Karşı Dünyadaki Boykot Uygulamaları ve Etkileri (Safa Yıldıran)
5. Boykot Algısı ve Türkiye’de Boykota Katılımın Dinamikleri (Muhammet Bedrettin Toprak)
6. Türkiye’de Boykotun Firma Satışlarına Etkisi Üzerine Bir İnceleme: Coca-Cola İçecek Örneği (Ozan Maraşlı, Şükrü Çağrı Çelik)
7. Finansal Tablolar ve Hisse Senedi Performansları Üzerinden Türkiye’deki Boykota Dair Bir Değerlendirme (Burak Doğan)

IV. BULGULAR

Finansal, Toplumsal ve Fıkhi Boyutlarıyla Boykot Raporu

• Rapora göre boykot, yalnızca bir tüketim tercihi değil; ekonomik, ahlaki ve stratejik bir direniş biçimi.
• Boykot sebebiyle İsrail’e destek veren küresel şirketler finansal açıdan önemli ölçüde etkilendiği görülüyor.
• Boykot doğru planlandığında ve sürdürüldüğünde etkili bir yaptırım aracı.
• Orta ve uzun erimli boykotlar büyük şirketlerin zayıflamasına ve hatta yok olmasına yol açabilir.
• Boykot; devletlerin askerî, hukuki ve siyasi politikalarının tamamlayıcısı olarak değerlendirilmeli.
• Boykot yalnızca sivil toplumun sorumluluğunda değil, uluslararası ilişkilerdeki tüm paydaşların mücadelesiyle başarıya ulaşabilir.
• Koordinasyon ve bilgi paylaşımı boykotun sürdürülebilirliği ve etkinliği için en önemli iki etken.
• Siyonizm boykotu, yalnızca belirli bir milletin veya bölgenin meselesi olmaktan ziyade artık küresel bir ahlaki tercih ve duruş hali.
• Raporda İslam toplumlarının geçmiş dönemde barış zamanlarında dahi ticari faaliyetlerine kısıtlama uyguladığı belirtiliyor.
• Hz. Peygamber’in Medine’ye hicretinden sonra Mekkeli müşriklere yönelik kervan ticaretini hedef alan seferleri, İslam tarihinde boykotun stratejik önemini vurguluyor.
• Rapora göre Borsa İstanbul’da işlem gören şirketlerin yaklaşık %5’i boykot ediliyor.
• Boykot edilen şirketler, boykotun olmadığı bir senaryoda sağlamaları beklenen getirilere kıyasla oldukça düşük seviyede getiri sağlıyor.
• Boykot edilen 21 şirketin 19’unun öz sermaye kârlılığının ciddi seviyede düştüğü, 17’sinin ise aktif kârlılık oranının kayda değer oranda düştüğü belirtiliyor.
• Coca-Cola’nın Türkiye’deki satışları boykottan önemli ölçüde etkileniyor.
• Türkiye’deki tüketicilerin önemli bir kısmının 7 Ekim 2023 sonrasında yapılan boykot çağrısına savaşın ilk üç ayında yanıt verdiğini ve boykota aktif olarak katıldığı gözlemleniyor.
• Raporda boykota katılımın özellikle savaşın ilk üç ayında daha yüksek olduğu, 4-6. aylarında etkisinin ortadan kalktığı, 7-9. aylarında görece sönük de olsa boykota dair bir etkinin bulunduğu, 10-12. aylarında ise boykot hassasiyetinin tekrar yükselmeye başladığı belirtiliyor.
• Boykotun ilk aylarındaki hassasiyetin birkaç ay içerisinde sönümlenmesini takiben tekrar artmaya başlaması umut verici olsa da boykot etkisi halen istenilen düzeylerde değil.
• Coca-Cola Türkiye’nin 2024 yılı 3. çeyrek raporunda gazlı içecekler kategorisindeki satış hacimleri %12,2 düşüş gösterirken gazsız içecek kategorisinde %6,8’lik bir artış kaydediliyor.
• Türkiye’de boykota katılım %30’ların üzerinde seyrediyor.
• Boykota katılım üniversite mezunlarında %40’lara yakınsıyor. Boykota katılım ile eğitim seviyesiyle pozitif korelasyon bulunuyor.
• Boykotun etkisinin sınırlı kalmasının en önemli nedenlerinden sebebi küresel markaların hisse senedi piyasalarındaki dayanıklılığı ve finansal performanslarını koruma stratejileri.
• Şirketler boykotu kırmak için yoğun reklam harcamaları, halkla ilişkiler faaliyetleri ve piyasa manipülasyonları gibi yöntemlere başvuruyor.

Boykot konusunda peki ne yapmalı?

• Tüketim bilincini artıracak eğitim ve farkındalık kampanyaları düzenlenmeli.
• Boykot, yalnızca ekonomik bir yaptırım değil, aynı zamanda ahlaki bir duruş ve toplumsal da- yanışmanın anlamlı bir tezahürü olarak değerlendirilmeli.
• Boykotun yerel ve uluslararası boyutlarını dikkate alan bütüncül bir strateji benimsenmeli.
• Boykot hareketlerinin etkisini artırmak için erişilebilir merkezi boykot listesi oluşturulmalı, farkındalık artırıcı çalışmalar yapılmalı.
• Tüketicilere, boykot edilen ürün ve hizmetlerle aynı ya da benzer nitelikte ikameleri, benzer fiyat etiketleriyle sunulmalı.
• Boykotun aksiyolojik, ekonomik, sosyolojik, politik ve psikolojik boyutlarını inceleyen akademik çalışmalar teşvik edilmeli.
• Boykotun bireysel bir sorumluluk olmaktan çıkıp, kurumsal ve kolektif bir mücadeleye dönüşmeli.
• Geleneksel medyanın boykot algısını güçlendirecek bir yaklaşım benimsenmeli.
• Devletler düzeyinde boykotun etkinliğini artırmak için ticari ilişkilerin kesilmesi ve organize sivil boykot yapılar oluşturulmalı.
• Boykot, geçici bir tepki değil, kalıcı bir tüketim kültürü ve toplumsal direniş biçimi olarak şekillendirilmeli.
• Boykotun toplumsal faydasını artırmak için kapsayıcı bir dil ve söylem kullanılmalı.
• Ramazan ayı boykotun genişlemesi için fırsat olarak değerlendirilmeli.
• 19 Ocak 2025 tarihli ateşkesin de boykotu zayıflatma ihtimali üzerinde durulmalı.

Özet olarak, İLKE Vakfı’nın raporu boykotun sadece bir tüketim tercihi değil, ekonomik ve stratejik bir direniş yöntemi, tüketim bilinci olduğunu da ortaya koyuyor. İsrail’i destekleyen küresel şirketlerin bir tür ekonomik harp yöntemiyle finansal kayıplar yaşadığı belirtilirken, Türkiye’de özellikle Coca-Cola gibi markaların satışlarının düştüğü vurgulanıyor. Katılım eğitim seviyesi arttıkça yükselirken, öte yandan büyük şirketlerin reklam ve piyasa manipülasyonlarıyla süreci etkisizleştirmeye çalıştığı ifade ediliyor. Sonuç olarak, uzun vadede etkili olabilmesi için tüketim bilinci için önemli kampanyalarının artırılması ve toplumsal farkındalığın güçlendirilmesi gerektiği vurgulanıyor. Küresel çapta organize edilen ekonomik yaptırımlar, şirketlerin finansal performanslarını doğrudan etkileyerek daha büyük sonuçlar doğurabiliyor. Etkili bir strateji, bireylerin bilinçli tercihleriyle birleştiğinde güçlü bir baskı unsuru haline geliyor. Bu süreçte sosyal medya ve dijital platformlar, çağrıların yayılması ve kamuoyu oluşturulması açısından kritik bir rol oynuyor. Tüketicilerin uzun vadeli bir kararlılık göstermesi halinde, hedef alınan şirketler üzerinde daha büyük baskı oluşturulması mümkün hale geliyor.

V. BİZDEN KISA KISA

• İçeriklerimizi ve etkinliklerimizi kaçırmamak için WhatsApp Topluluğumuza dahil olabilirsiniz. Topluluğumuza ulaşmak için tıklayın.
• En büyük destekçimiz okuyucularımız. Aşağıdaki buton ile e-bültenimizi arkadaşlarınıza tavsiye edebilirsiniz.
• Raporlarımıza Raporpedia sayfamızdan yada boykot raporumuzla birlikte tüm yayınlarımızın düzenli listelendi Rapor Listesi sayfasından da erişebilirsiniz.

Rapor Bülteni’yle ilgili her türlü görüş ve önerilerinizi raporbulteni@gmail.com adresine veya bu bültene cevap yazarak ulaştırabilirsiniz. 

Rapor Bülteni Direktörü Ömer Burak Tek’e ise omerburaktek@gmail.com adresinden ulaşmanız mümkün. Her gün içerik paylaşımına devam eden sosyal medya hesaplarımızı da buraya tıklayarak takip edebilirsiniz.

Hoşça bakın zâtınıza.